Doanh thu ngành bảo hiểm tăng trưởng mạnh, nhưng tính hiệu quả chưa cao

Petrotimes đưa ra đánh giá về ngành Bảo hiểm của Việt Nam, theo đó, các DN Bảo hiểm tuy đạt được tốc độ tăng doanh thu 25%/năm trong vòng 5 năm gần đây nhưng thị trường Bảo hiểm vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn.Doanh thu tăng 25%/năm.Doanh thu phí bảo hiểm đạt trên 25%/năm trong vòng 5 năm gần đây. Mặc dù có sự tăng trưởng mạnh về doanh thu nhưng tính hiệu quả của thị trường vẫn chưa cao.

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam vẫn đang trong quá trình phát triển và hội nhập mạnh mẽ, với 29 doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH), doanh thu phí bảo hiểm trên toàn thị trường luôn có tốc độ tăng trưởng cao, đạt trên 25%/năm trong vòng 5 năm gần đây. Mặc dù có sự tăng trưởng mạnh về doanh thu nhưng tính hiệu quả của thị trường vẫn chưa cao.

Kết thúc năm 2010, trong nhóm 5 DNBH lớn nhất thị trường thì tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của Bảo Việt là khả quan nhất, đạt trên 15,6%, trong khi Pjico là doanh nghiệp có chỉ số này thấp nhất với chỉ 7,8%. PTI đứng thứ hai với tỉ suất lợi nhuận trên vốn đạt 11,5%, xếp sau lần lượt là Bảo Minh và Tổng Công ty CP Bảo hiểm Dầu khí Việt Nam (PVI).

Trong ba “ông lớn” của bảo hiểm phi nhân thọ thì chỉ có Bảo Việt đạt hiệu quả tốt. Nhưng thực chất tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của Bảo Việt cao là do vốn chủ sở hữu của Bảo Việt thấp mà Quỹ Dự phòng nghiệp vụ cao. Vì vậy có thể sử dụng để đầu tư tài chính cũng như gửi ngân hàng, đặc biệt trong tình hình lãi suất tiền gửi cao như hiện nay cũng giúp cải thiện tính hiệu quả.

PVI so với năm trước có tỉ suất lợi nhuận giảm còn Bảo Minh lại tăng lên tương đối và vượt chính PVI về hiệu quả. Điều này là do năm 2010, Bảo Minh đã tập trung chú trọng nhiều hơn vào hiệu quả hoạt động. Đây cũng là lý do vì sao tăng trưởng doanh thu bảo hiểm gốc của Bảo Minh năm qua chỉ đạt con số 6%. Về phần mình, Quỹ Dự phòng nghiệp vụ năm 2010 của PVI lại tăng lên nhiều so với năm 2009 (từ 889 tỉ đồng lên 1,187 tỉ đồng), đồng thời thặng dư vốn của PVI cũng đạt tới con số 1,622 tỉ đồng, đây là một ưu thế cạnh tranh của PVI so với các DNBH còn lại trong năm 2011 về khả năng vốn kinh doanh nếu như doanh nghiệp này sử dụng hiệu quả trong hoạt động đầu tư.

Đối với Bảo Minh, xét riêng tình hình tài chính năm 2011, cũng cho thấy một số rủi ro tiềm tàng, làm cho khả năng sinh lời trong năm 2011 có thể bị ảnh hưởng mạnh. Đó là số tiền phải thu của Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) 180 tỉ đồng (từ tiền bán BaoMinh – CMG), khoản phải thu từ ACL2 (Công ty Cho thuê tài chính II) vào khoảng 250 tỉ đồng, trong khi công ty này đang rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, hay như khoản thu nợ 30 tỉ đồng từ Vinashin…, điều này đặt ra cho Bảo Minh yêu cầu phải đẩy mạnh các giải pháp thu nợ để đảm bảo lợi nhuận theo kế hoạch năm 2011.

Xét về khía cạnh tỉ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, mặc dù năm 2010 chỉ tiêu này của các DNBH đều tăng so với năm 2009 nhưng nhìn chung vẫn đang ở mức thấp so với các ngành nghề kinh doanh khác. Trong số các DNBH lớn thì PTI có tỉ suất lợi nhuận trên tổng tài sản là cao nhất, các doanh nghiệp còn lại có chỉ tiêu này đều như nhau, nằm trong khoảng 5-6%. Trong số các doanh nghiệp này thì chỉ số của PVI không cao là do tổng tài sản của doanh nghiệp này tăng vào khoảng giữa năm sau khi tăng vốn và bán cổ phần cho đối tác nước ngoài. Tuy nhiên, với tiềm năng quy mô vốn và tài sản lớn, cùng với nỗ lực tái cấu trúc nhằm chuyên môn hóa hoạt động kinh doanh bảo hiểm và hoạt động đầu tư, PVI được kỳ vọng sẽ đạt mức tỉ suất lợi nhuận cao hơn nhiều so với năm 2010.

Tính hiệu quả của thị trường chưa cao

Câu chuyện về tính hiệu quả xưa nay vẫn là một vấn đề cần cải thiện đối với các DNBH. Mặc dù “sứ mệnh” của ngành kinh doanh bảo hiểm là mang lại sự đảm bảo về mặt tài chính cho khách hàng trước những biến cố, rủi ro nên hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư của các DNBH luôn cần đảm bảo tính thanh khoản và tính an toàn cao, song không vì lẽ đó mà bỏ qua tính hiệu quả của đồng vốn. Năm 2011, nhiều DNBH đã tiến hành tăng vốn, điều này một mặt mang lại áp lực kinh doanh lớn cho bộ máy điều hành doanh nghiệp, nhưng mặt khác lại nâng cao tiềm lực tài chính để các DNBH có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của mình nếu như sử dụng tốt đồng vốn từ nguồn vốn chủ sở hữu và Quỹ Dự phòng nghiệp vụ. Như trường hợp của PVI đã đề cập ở trên.

Với tiềm năng quy mô vốn và tài sản lớn, cùng với nỗ lực tái cấu trúc nhằm chuyên môn hóa hoạt động kinh doanh bảo hiểm và hoạt động đầu tư, PVI được kỳ vọng sẽ đạt mức tỉ suất lợi nhuận cao hơn nhiều so với năm 2010.

Petrotimes

Những thay đổi lớn trên thị trường bảo hiểm

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm đã được Quốc hội thông qua ngày 6/12/2010, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2011. Thị trường bảo hiểm Việt Nam vốn được coi là khá cởi mở đối với các nhà đầu tư nước ngoài, với những sửa đổi sắp được thực thi tới đây còn tiếp tục tạo ra môi trường kinh doanh thông thoáng hơn với quy định mở cửa đối với dịch vụ bảo hiểm qua biên giới, cho phép chi nhánh doanh nghiệp phi nhân thọ nước ngoài được hoạt động tại Việt Nam, xóa bảo hiểm nội ngành bằng quy định đấu thầu trong bảo hiểm…

Khoản 2, Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định: "…Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có nhu cầu bảo hiểm được lựa chọn tham gia bảo hiểm tại doanh nghiệp bảo hiểm hoạt động tại Việt Nam hoặc sử dụng dịch vụ bảo hiểm qua biên giới". Khi đề xuất này được đưa ra từng gặp phải nhiều ý kiến trái chiều. Doanh nghiệp bảo hiểm trong nước lo ngại cạnh tranh trên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ vốn đã rất khốc liệt nay sẽ càng khốc liệt hơn. Đại diện Hiệp hội Bảo hiểm thì cho rằng, quy định này rất tích cực, vì sẽ tạo ra sự thuận lợi cho quản lý và kích thích hoạt động cạnh tranh lành mạnh. Trong khi đó, người được hưởng lợi là các công ty bảo hiểm nước ngoài lại không quá kỳ vọng vào sự thay đổi này, bởi doanh nghiệp Việt Nam mua bảo hiểm thường dựa trên mối quan hệ có đi có lại. Hơn nữa, khi mua bảo hiểm, người mua cũng cần nắm được những nét cơ bản về đơn vị thực hiện dịch vụ bảo hiểm cho mình… Do đó, quy định mới này, theo các doanh nghiệp nước ngoài, cũng khó tạo ra được sự thay đổi đột biến trên thị trường. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, do đối tượng cung cấp dịch vụ bảo hiểm qua biên giới không có hiện diện thương mại tại Việt Nam, nên quyền lợi của bên mua bảo hiểm có thể không được bảo đảm khi xảy ra tổn thất hoặc tranh chấp, các doanh nghiệp bảo hiểm trong nước sẽ không đánh giá được đầy đủ về đối thủ cạnh tranh, cơ quan quản lý nhà nước có thể gặp khó khăn trong việc quản lý, giám sát. Hơn nữa, việc cung cấp và sử dụng dịch vụ bảo hiểm qua biên giới còn liên quan đến hoạt động quản lý ngoại hối, do sẽ xuất hiện luồng ngoại tệ di chuyển từ trong nước ra nước ngoài thông qua thanh toán phí bảo hiểm, cũng như dòng tiền từ nước ngoài vào Việt Nam thông qua thanh toán bồi thường tổn thất. Chính vì vậy, khi thực thi luật mới, cần có hướng dẫn chi tiết hơn nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của bên mua bảo hiểm, bảo vệ thị phần của các doanh nghiệp bảo hiểm và môi giới trong nước, hạn chế lượng ngoại tệ được chuyển ra nước ngoài. Để bảo vệ tối đa quyền lợi của bên mua bảo hiểm trong trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm bị phá sản hoặc mất khả năng thanh toán, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định, doanh nghiệp bảo hiểm phải trích lập Quỹ bảo vệ người được bảo hiểm. Mức trích lập quỹ do Bộ trưởng Bộ Tài chính công bố hàng năm, nhưng tối đa không vượt quá 0,3% tổng doanh thu phí bảo hiểm đối với tất cả các hợp đồng bảo hiểm... Một sửa đổi quan trọng nữa là quy định về đấu thầu và cạnh tranh trong bảo hiểm. Khoản 5, Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định: "Dự án sử dụng vốn nhà nước, tài sản thuộc sở hữu nhà nước hoặc của doanh nghiệp nhà nước phải thực hiện đấu thầu về điều kiện, phạm vi, mức trách nhiệm, mức phí, chất lượng dịch vụ, năng lực bảo hiểm và năng lực tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm. Việc đấu thầu phải bảo đảm công khai, minh bạch theo quy định của luật này và pháp luật về đấu thầu". Thực tiễn ở nước ta, một số tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã thành lập doanh nghiệp bảo hiểm. Các doanh nghiệp này thường cung cấp dịch vụ bảo hiểm trong nội ngành, trong nhiều trường hợp không bảo đảm tính công khai, minh bạch, làm cho thị trường bảo hiểm bị chia cắt, thiếu tính cạnh tranh lành mạnh. Kể cả trong trường hợp thực hiện đấu thầu bảo hiểm thì chủ dự án cũng có thể đưa ra các tiêu chí không minh bạch để lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm theo ý chủ quan của họ. Hoặc để thắng thầu, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm sẵn sàng hạ phí bảo hiểm xuống quá thấp không tương xứng với rủi ro được bảo hiểm, từ đó dẫn đến không thực hiện được tái bảo hiểm, ảnh hưởng đến tình hình tài chính của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, cũng còn có những e ngại, quy định đấu thầu nhằm xóa bỏ tình trạng cát cứ trong bảo hiểm nội ngành sẽ rất khó khả thi nếu hệ thống pháp luật về cạnh tranh vẫn chưa đầy đủ và thực thi chưa nghiêm như hiện nay.